Heiligen

De Heiligen

Met de heiligen ging men in de Kempen (België) vertrouwelijk om. Zo waren er weerheiligen, waarvan de ijsheiligen bij iedereen nog steeds het bekendste zijn. Hun gedenkdagen bepaalden de kalender op het land. Kennis van het weer is heel belangrijk voor de boer en werd op deze manier vastgelegd en onthouden.

En dan zijn er in grote getale de patroonheiligen, zoals Sint-Joris en Sint-Sebastiaan. Gilden, verenigingen en kerken werden aan hen toegewijd.

Maar de belangrijkste waren toch de beschermheiligen die bescherming boden. Het leven op de zandgronden was hard en een beetje hulp kon men wel gebruiken.

Dat de veeheiligen, zoals Sint-Antonius abt en

Sint-Cornelius populair waren laat zich raden.

Aan een ver verleden herinneren ons de bronheiligen: Willibrordus en Servatius. Nog tal van putten en bronnen zijn naar hen genoemd.

Er zijn olieheiligen, waarvan we wonderbaarlijke olie mogen verwachten. Sint-Tillo en Sint-John zijn een van de olieheiligen.

Wilgefortis (vr) 20 juli en Galla 5 okt. Paula v. Avila 20 febr. zijn een van de baardheiligen.

Dan zijn er brugheiligen, die iets met bruggen van doen hebben, of bruggenbouwers zijn.

Er zijn pilaarheiligen, kluizenaars, woestijnheiligen, schutspatronen die

een land of een stad voor hun rekening nemen.

Dan hebben we de noodhelpers en de cefaloren.

Heiligen die de marteldood gestorven zijn worden vaak afgebeeld met een martelaarspalm in hun hand.

Telmus

Martelaar

(via Lat. martyr, v. Gr. martus: = getuige).

In het christelijk spraakgebruik iemand die omwille van zijn geloof lichamelijke kwellingen heeft verduurd of zijn leven heeft gegeven.

Gedurende de christenvervolgingen in het Romeinse Rijk werd

martelaar de bijzondere eretitel voor degenen die hun trouw aan het christelijk geloof met hun dood bezegelden. Martelaarsakten zijn de in de rechterlijke archieven bewaarde processtukken. Werden zij bewerkt tot voorlezing en stichting, dan heten zij passiones. Er zijn omvangrijke uitgaven van Martelaarskalenders of martyrologia

geven de gedachtenisdata, de sterfdagen van de martelaren aan.

Keizer Diocletianus spande de kroon in het martelen en ter dood brengen van christenen. Hier onder enkele heiligen die door hem gemarteld en ter dood gebracht zijn op de meest gruwelijke manier:

Januari martelaren: Basilissa, Antony, Anastasius, Fabian, Agnes Sebastianus.

Februari martelaren: Dorothea, Chrysolius.

April martelaren: Sint-Joris.

Mei martelaren: Florianus, Pancratius.

Juni martelaren: Telmus, Vitus, Albanis van Engeland.

Juli martelaren: Zoë, Margaretha, Beatrix.

Augustus martelaren: Philomena, Susanna van Rome, Cassianus,

Felix, Adauctus.

September martelaren: Januarius, Cosmas en Damiaan.

Oktober martelaren: Faustus, Januarius, Martial.

December martelaren: Eulalia, Lucia.

Keizer Decius kon er ook wat van, duizenden christenen

had hij op zijn geweten, hier enkele namen:

Fabianus, Agatha, Terentuel, de Zevenslapers, Cornelius, Achatus, Abdon, Sennen, enz.

Andere fanatieke christenvervolgers zijn:

keizer Septinus - keizer Licinius - keizer Antonius –

keizer Simplicius - keizer Trajanus - keizer Maximian –

keizer Hadrianus - keizer Nero - keizer Constantiopel.

Bénezet een van de brugheiligen

Als brugheiligen werden vooral vereerd:

Sint-Nicolaas 6 December, Christopher 24 Juli,

Petrus 29 Juni, Bénezet 14 April, Swithan 15 Juli,

later ook Johannes van Nepomuk 16 Mei.

Als olie heiligen vereren we:

Demetrius van Thessalonika 29 Oktober,

Walburgis 25 Januari, Sint-Tillo 7 Januari,

Stylieten of pilaarheiligen zijn o.a.

Simeon 5 Januari, Alypius 26 November,

Simon de jongere 24 Mei.

Dionysius

Cefaloforen

(V. Gr. Kephalè = hoofd, pheroo = dragen,

letterlijk: hoofddragers).

Heiligen van wie de legende vertelt dat zij zich na hun onthoofding hebben opgericht en hun afgehouwen hoofd hebben opgenomen

om het naar een bepaalde plaats, kapel, kerk of grafstee te dragen.

De legende heeft dit van meer dan 50 heilige opgetekend.

De bekendste onder hen is Dionysius, de eerste bisschop van Parijs

(Sint-Denis); in twee levens van hem, uit de 9de eeuw, wordt van

deze zgn. cefaloforie melding gemaakt. Een beeld met afgesneden hoofd dat zulk een heilige voorstelt, heet in de kunstgeschiedenis Acefaal.

Cefalofoor-heiligen zijn o.a.:

Dionysius 9 Oktober, Chrysolius 7 Februari,

Albanus van Engeland 22 Juni, Albanus van Mainz 21 Juni.

Justus van Beauvais 3 Juni. Regula van Zürich 11 September,

Valeria van Limoges 9 December.

Paulus van Thebe

Woestijnheiligen of kluizenaars zijn o.a:

Macarius 2 Januari,

Theodosius 11 Januari,

Felix van Nola 14 Januari,

Paulus van Thebe 15 Januari,

Antonius Abt 17 Januari,

Gerlachus van Valkenburg 19 Januari,

Victor de kluizenaar 26 Februari,

Romancus 28 Februari,

Abraham Kidunis 16 Maart,

Benedictus van Nursia 21 Maart,

Cuthbert van Lindisfarne 22 Maart,

Johannes van Climacus 30 Maart,

Francis van Paola 2 April,

Aybert van Crespin 7 April,

Pachomius 14 April, Hospitius 21 Mei,

Simeon van Trier 1 Juni,

7 heilige broeders 10 Juli,

Benedictus 11 Juli,

Alexius 17 Juli,

Arsenius de Grote 19 Juli,

Rosa van Lima 23 Augustus,

Fiacrius 30 Augustus,

Gilles Abbot 1 September,

Johannes van Chrysostomus 13 September,

Hiëronimus 30 September,

Pelagia 8 Oktober.

Dorothea van Montau 30 Oktober,

Marcianus 2 November,

Leonardus 6 November,

Sabbas 6 December,

Wivina 19 December.

Simeon

Stylieten (v. Gr. stulos = zuil)

of pilaarheiligen

Benaming voor de kluizenaars die vele jaren achtereen, zoveel mogelijk staande, op een hoge zuil een ascetisch leven leidden van voortdurend gebed en strenge boetedoening. Deze vorm van ascetisme vond betrekkelijk talrijke beoefenaars in het Oosten,

vooral in Syrië en Mesopotamië; ook, maar minder in Egypte, Palestina, Klein-Azië en Griekenland.

Stylieten stonden in hoog aanzien. Het volk kwam naar hen toe om naar hun preken te luisteren of om hun raad te vragen; soms bouwde men kloosters of kerken aan de voet van hun zuilen. Sommigen van hen werden priester gewijd.

Als initiator van deze levenswijze geldt Simeon Stylites de Oudere

(gest. 459), die zich op een zuil terugtrok om zich tegen al te opdringerige vereerders te beschermen. Onder zijn vermaardste volgelingen worden genoemd: Daniël de Styliet (409-493),

Simeon de Jongere (ca. 521-596), Alypius (7de eeuw), Lucas (879-979)

en Lazarus (968-1054).

Het platform waarop zij verbleven, kan 4 m2 groot geweest zijn en bood voldoende ruimte om te liggen; er was een soort balustrade omheen; de zuilen waren verschillend van hoogte (soms 3 m maar

ook wel 20 m). Sommige stylieten verzachtten dit leven door een kleine hut op de zuil te bouwen. Het stylietendom verdween nagenoeg geheel rond de 10de eeuw, al treft men nog geïsoleerde gevallen aan tot in de 19de eeuw.

De veertien noodhelpers

Noodhelpers

Heiligen die in tijden van nood werden aangeroepen.

Bekend is vooral de groep van de veertien noodhelpers die te zamen werden aangeroepen in tijden van algemene nood: Acacius (of Achatius), Aegidius, Barbara, Blasius, Catharina van Alexandrië, Christophorus, Cyriacus, Dionysius van Parijs, Erasmus (bisschop

van Antiochië en martelaar), Eustachius, Georgius, Margaretha van Antiochië, Pantaleon en Vitus.

De beroemdste bedevaartplaats van de veertien noodhelpers werd in de 15de eeuw Vierzehnheiligen in het aartsbisdom Bamberg.

Marcus

Dan zijn er patroonheiligen die waken over een land of stad, hier enkele patroonheiligen:

Goedele 8 Januari patroon van Brussel.

Vincentius 22 Januari patroon van Portugal.

Aldegundis 30 Januari patroon van Maubeuge en Emmerich.

Brigitta 1 februari patroon van Ierland.

Faustus en Jovita 15 Februari patronen van Brescia.

Eleutherius 20 Februari patroon van Doornik.

Casimir 4 Maart patroon van Polen.

Clemens 15 Maart patroon van Wenen.

Patrick 17 Maart patroon van Ierland.

Sint-Joris 23 April patroon van Engeland.

Marcus 25 April patroon van Venentië.

Catharina van Siena 30 April patroon van Italië.

Florianus 4 Mei patroon van Polen, Linz en Oostenrijk.

Servatius 13 Mei patroon van Grimsbergen.

Johannes van Nepomuk patroon van Polen en Bohemen.

Erik IX 18 Mei patroon van Zweden.

Ivo Helory 19 Mei patroon van Breagne.

Augustinus van Canterbury 27 Augustus patroon van Engeland.

Germanus 28 Mei patroon van Parijs.

Jeanne d'Arc 30 Mei patroon van Frankrijk.

Antonius van Padua 13 Juni patroon van Italië.

Albanus van Mainz 21 Juni patroon van Namen.

Adalbertus 25 Juni patroon van Egmond.

Bavo 1 Oktober patroon van Gent en Haarlem.

Dionysius 9 Oktober patroon van Parijs en Tilburg.

Corbinianus 20 November patroon van Munchen.

Andreas 30 November patroon van Schotland en Rusland.